NEIDAN - Κινέζικη Αλχημεία και Μακροζωία

(πηγή}

Ο μύθος του Αλχημιστή, όπως αναπτύχθηκε σε Ανατολή και Δύση, μιλά για ανθρώπους θαυμάτων που εξουσιάζουν φυσικές δυνάμεις, θεραπεύουν και μπορούν να νικήσουν ακόμη και το θάνατο. Στη μεσαιωνική Ευρώπη, στην Ινδία και στην Κίνα διαβάζουμε κείμενα που περιγράφουν κρυπτικά τεχνικές καλυμμένες από βαριά συμβολικά πέπλα που αποσκοπούν στο να κάνουν τον Αλχημιστή αθάνατο. Μία αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ δυτικής και ανατολικής Αλχημείας είναι ότι στη Δύση αυτή ήταν περισσότερο εργαστηριακή και βρισκόταν σε μία συγκρατημένη αντίθεση με την Εκκλησία· αντίθετα στην Ανατολή συνδεόταν με συστήματα εσωτερικής ανάπτυξης που αφορούν στον ίδιο τον άνθρωπο ως μία ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και τον οδηγούν πέρα από τον δυισμό της καθημερινότητας στον πυρήνα της ύπαρξής του. Αυτό είναι λογικό αφού στη Δύση ο Εσωτερισμός βρισκόταν στο πεδίο του αιρετικού, απηχώντας προχριστιανικές παραδόσεις, με αποτέλεσμα να λειτουργεί στο περιθώριο της κοινωνίας. Γνωρίζουμε λοιπόν ότι η ινδική Αλχημεία έχει πολλές ομοιότητες και παραλλήλους με τη Γιόγκα και την Τάντρα καθώς μοιράζονται πολλά κοινά σύμβολα, μία κοινή κοσμοθέαση έτσι ώστε σωματικές πρακτικές στη Γιόγκα, τελετουργίες στην Τάντρα και εργαστηριακές μέθοδοι του αλχημικού εργαστηρίου να εκφράζονται με πανομοιότυπα σύμβολα. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στην Κίνα όπου η εργαστηριακή αλχημεία (το Waidan) εσωτερικεύθηκε στο σώμα (Neidan).

Ουσιαστικά η Κινέζικη Αλχημεία αποτελεί μία ταοϊστική μέθοδο άσκησης, ένα είδος διαλογισμού που χρησιμοποιεί το σώμα και τις ενέργειές του ώστε να μεταμορφωθεί ο άνθρωπος. Τα κείμενα μιλάνε ποιητικά για την επίτευξη της αθανασίας, για τη δημιουργία ενός πνευματικού σώματος που δεν υπόκειται στη φθορά και για την εμπειρία του Τάο. Η επίδραση στο φυσικό σώμα είναι όμως επίσης ευεργετική! Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι αλχημική αλλά ο ασκούμενος εφαρμόζει τις διάφορες μεθόδους στο σώμα του, όχι σε κάποιο εργαστήριο. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται είναι οραματισμοί, αναπνευστικές αναπνευστικές ασκήσεις, ανακατεύθυνση της ζωτικής ενέργειας ενώ δεν λείπουν και οι ηθικές αρχές που οδηγούν σε μία ζωή απλή, που διατηρεί το νου απλό ώστε να ασχοληθεί με αυτήν την καλλιέργεια.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι το Neidan συνδέεται και με άλλες τεχνικές που έχουν βρει απήχηση και στη Δύση τις οποίες πολύς κόσμος εφαρμόζει χωρίς όμως να γνωρίζει το βαθύτερο υπόβαθρό του. Κινέζικες πολεμικές τέχνες και μέθοδοι θεραπείας διδάσκονται σήμερα σε δυτικά αστικά κέντρα είτε σαν μόδα είτε με έναν αέρα μυστικιστικού εξωτισμού που τελικά τις κρατάει σε απόσταση από την κατανόησή μας. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να γεφυρώσουμε το κενό.

Θεωρία και Πρακτική του Neidan

Η Κινέζικη Αλχημεία δεν είναι ένα παγιωμένο σύστημα τεχνικών που η καθεμία γίνονται με συγκεκριμένη σειρά αλλά έχει αναπτυχθεί από μία πληθώρα σχολών ανά τους αιώνες. Έτσι πρακτικές που υπάρχουν σε κάποιες παραδόσεις μπορεί να λείπουν από άλλες και να εκτελούνται με διαφορετική σειρά ακόμη και στα πλαίσια της ίδιας σχολής αναλόγως τις ανάγκες του ασκούμενου. Ο ρόλος του δασκάλου είναι πολύ σημαντικός γιατί μέσω της εμπειρίας του μπορεί να προσφέρει εξηγήσεις και να προσαρμόσει την πρακτική στις ανάγκες του μαθητή. Εξετάζοντας λοιπόν το Neidan ανακαλύπτουμε πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις τις οποίες δεν είναι δυνατόν να καλύψουμε ολοκληρωμένα εδώ, ωστόσο μπορούμε να αποκτήσουμε μία γενική εικόνα του.

Οι Τρεις Θησαυροί και η «Αντιστροφή της Πορείας»

Οι Τρεις Θησαυροί

(πηγή)

Για την Κινέζικη Αλχημεία υπάρχουν Τρεις Θησαυροί: η Ουσία Jing, η Ενέργεια Qi και το Πνεύμα Shen. Αυτοί οι Τρεις Θησαυροί έχουν δύο όψεις, την προκοσμική (ή προγενέθλια κατάσταση) και αυτήν του εκδηλωμένου κόσμου (μεταγενέθλια κατάσταση). Στην προκοσμική τους όψη εκφράζουν την πορεία της ύπαρξης από το ανεκδήλωτο στο εκδηλωμένο: Από το Κενό προκύπτει το Πνεύμα που εποπτεύει την άυλη ύπαρξη, από το Πνεύμα η Ενέργεια που συντηρεί το σύμπαν και από την Ενέργεια η Ουσία που εποπτεύει τις υλικές υπάρξεις και δημιουργεί τη μορφή. Ο ίδιος ο άνθρωπος προκύπτει επίσης μέσα από αυτήν τη διαδικασία και οι Τρεις Θησαυροί βρίσκονται επίσης μέσα στο σώμα του αλλά στη μεταγενέθλια κατάσταση. Το Πνεύμα αφορά στη σκέψη του, η Ενέργεια στην αναπνοή του και η Ουσία συνήθως στο σπέρμα και τα έμμηνα, αν και κάποιες φορές κατονομάζεται ως το σάλιο ή γενικά η ουσία από την οποία προκύπτουν τα όργανα και συστατικά του σώματος. Ο μαθητής του Neidan ξεκινά από αυτούς τους Τρεις Θησαυρούς όπως βρίσκονται στο σώμα του, στη μεταγενέθλια κατάσταση και προσπαθεί να τα αποκαταστήσει στην αρχική προγενέθλια τελειότητά τους και τελικά να επιστρέψει στο Κενό από το οποίο προήλθαν τα πάντα. Αυτή η αρχική κατάσταση τελειότητας χαρακτηρίζεται ως το Χρυσό Ελιξίριο και η όλη διαδικασία παρομοιάζεται με τη δημιουργία ενός Εμβρύου, που νοείται ως ο πραγματωμένος εαυτός του ασκούμενου.

Κύριο μέλημα του ασκούμενου είναι η “Αντιστροφή της Πορείας” των Τριών Θησαυρών. Η κανονική τους πορεία είναι από το Πνεύμα στην Ενέργεια και από την Ενέργεια στην Ουσία δηλαδή στη γέννηση του ανθρώπου. Η Αντιστροφή προϋποθέτει την αγνότητα ώστε να διατηρηθεί η γενεσιουργός Ουσία που θα μετουσιωθεί σε Ενέργεια και η Ενέργεια κατόπιν σε Πνεύμα. Η σεξουαλική δραστηριότητα αντιμετωπίζεται ως υπεύθυνη για την απώλεια Ουσίας που τελικά οδηγεί στην εξασθένηση του οργανισμού και τελικά στο θάνατο. Αντίθετα ο αλχημιστής φροντίζει να διατηρεί την Ουσία του.

Η Μικροκοσμική Τροχιά, ο Τροχός του Χρόνου και το Ι-Τσινγκ

Η Μικροκοσμική Τροχιά

(πηγή)

Η αναπνοή σε συνδυασμό με οραματισμούς χρησιμοποιείται για να επιτευχθεί τόσο ο καθαρισμός των ψυχικών καναλιών του σώματος όσο και η κίνηση της αναπνοής και της Ουσίας. Πολύ γνωστή είναι η πρακτική της Μικροκοσμικής Τροχιάς όπου μέσω της εισπνοής η Ουσία καθοδηγείται ανοδικά μέσω του Οχήματος του Ελέγχου κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης μέχρι το κεφάλι και με την εκπνοή καθοδικά από το Όχημα της Σύλληψης στο μπροστινό μέρος του σώματος. Μέσω αυτής της κίνησης η Ουσία καθαρίζεται και εξαγνίζεται και συγκρατείται σε ένα ψυχικό κέντρο κάτω από τον αφαλό, το κατώτερο νταν-τιεν· αυτό παρομοιάζεται με μία χύτρα όπου η Ουσία “μαγειρεύεται”. Κατόπιν αφού ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία ενίσχυσης και εξαγνισμού η Ουσία μεταφέρεται στο μεσαίο νταν-τιεν, ένα ψυχικό κέντρο που τοποθετείται άλλοτε στο ηλιακό πλέγμα και άλλοτε στην καρδιά, όπου θα μετουσιωθεί σε ζωτική Ενέργεια. Αυτή η Ενέργεια κατόπιν θα ανέλθει στον εγκέφαλο (στο “Παλάτι Νιγουάν”) όπου μετουσιώνεται σε Πνεύμα, αναπαριστώμενη να μαγειρεύεται σε μία “πολύτιμη χύτρα”. Το τελικό στάδιο θα είναι η επιστροφή από το Πνεύμα στο Κενό! Η “φωτιά” στην οποία μαγειρεύονται αυτές οι χύτρες συνεχίζει να βρίσκεται στο κατώτερο νταν-τιεν.

Έτσι ο ασκούμενος προσπαθεί να αντιστρέψει τη ροή του χρόνου! Στο Neidan το ίδιο το ημερολόγιο αποτελεί αντικείμενο μελέτης γιατί ο τρόπος που εναλάσσεται η μέρα με την νύχτα, οι μήνες και οι εποχές μεταξύ τους δείχνουν την αλληλεπίδραση του Γιν και του Γιανγκ. Επιπλέον οι κύκλοι του χρόνου στην Κινέζικη Αλχημεία εσωτερικεύονται στο σώμα, ταυτίζονται με φάσεις του διαλογισμού, με διαφορετικούς οραματισμούς και με τα στάδια της αλχημικής διαδικασίας. Αυτό επιτρέπει στον ασκούμενο ταυτόχρονα να ξεγελά το χρόνο: τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες γίνονται ορόσημα στις ώρες της ημέρας που δείχνουν τις φάσεις του Γιν και του Γιανγκ και άρα πότε πρέπει κανείς να εργάζεται και πως.

Τα Οκτώ Τρίγραμμα στην Προγενέθλια

και Μεταγενέθλια Κατάσταση

(πηγή)

Ο συμβολισμός του Ι Τσίνγκ είναι επίσης πολύ σημαντικός στο Neidan. Μέσα από μία σειρά 12 εξαγράμμων συμβολίζεται η διαδικασία “ενεργειακής μεταστοιχείωσης και ανάπτυξης του εμβρύου”, όπως αναφέρει η Livia Kohn. Ταυτόχρονα τα Οκτώ Τρίγραμμα (από τα οποία σχηματίζονται τα υπόλοιπα εξάγραμμα) επίσης εκφράζουν τέτοιες ενεργειακές διαδικασίες. Για παράδειγμα το εξάγραμμο Καν αφορά τη Φωτιά και σχετίζεται με τη ζωτική Ενέργεια της Καρδιάς ενώ το εξάγραμμο Λι το Νερό και τη ζωτική Ενέργεια των Νεφρών. Η ένωση αυτών παραπέμπει σε ενεργειακές μεταστοιχειώσεις και συζεύξεις αυτών των ενεργειών ώστε να προκύψει ο γάμος του Ουρανού και της Γης που συμβολίζονται με τα εξάγραμμα Κιάν και Κουν αντίστοιχα.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών των διαδικασιών είναι η δημιουργία αυτού του αθάνατου Εμβρύου που βρίσκεται στην προκοσμική, προγενέθλια κατάσταση και η πραγμάτωση του Τάο. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλοι αυτοί οι τεχνικοί όροι αφορούν σε μία διαλογιστική διαδικασία που είναι σύμφωνη με τη διδασκαλία του Ταοϊσμού αλλά -σύμφωνα με το Neidan- και με αυτήν του Βουδισμού και του Κομφουκιανισμού. Ο θρύλος θέλει τον πραγματωμένο Κινέζο Αλχημιστή να έχει γίνει αθάνατος και τελικά να πεθαίνει μόνο εθελοντικά, σε προχωρημένη ηλικία εγκαταλείποντας το θνητό του περίβλημα και πηγαίνοντας με το αθάνατο όχημα που δημιούργησε πλάι στους υπόλοιπους Αθανάτους του Ταοϊσμού. Πέρα όμως από αυτούς τους θρύλους για αθάνατους διδασκάλους γεγονός είναι ότι πολλοί δάσκαλοι του Neidan έχουν βελτιωμένη υγεία και όντως ζουν μέχρι μια προχωρημένη ηλικία.

Το Αθάνατο Έμβρυο

(πηγή)

Μακροζωία

Ακόμα και από μία σκεπτικιστική οπτική θα μπορούσαμε να καταλάβουμε πως το Neidan βοηθάει στη μακροζωία αν σκεφτούμε ότι γενικά ο διαλογισμός, όπως έχουν δείξει πολλές έρευνες, βοηθά στην υγεία, επιφέροντας ψυχολογική ισορροπία που βελτιώνει την υγεία μας. To Neidan είναι ουσιαστικά διαλογισμός που βασίζεται στην Ταοϊστική παράδοση. Επιπλέον ο ασκούμενος πρέπει να κάνει αλλαγές στη ζωή του που βελτιώνουν τις λειτουργίες του οργανισμού, αλλαγές που αφορούν τη διατροφή η οποία προσαρμόζεται στα δεδομένα της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής και συμπεριλαμβάνουν την κατάργηση βλαβερών συνηθειών και έναν τρόπο ζωής χωρίς υπερβολές.

Ωστόσο από την πλευρά του Neidan η αποτελεσματικότητά του έχει να κάνει με την ίδια τη διαχείριση της ενέργειας η οποία βασίζεται σε ένα σύστημα θεωριών και πρακτικών που βρίσκει πολλές εφαρμογές. Στην Ελλάδα δεν είναι εύκολο να βρούμε κάποιον δάσκαλο της Κινέζικης Αλχημείας αλλά μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα για αυτήν την ενεργειακή διαχείριση μέσα από τις κινέζικες εσωτερικές πολεμικές τέχνες όπως το Τσι' Κουνγκ και το Τάι Τσι. Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν βασίζονται στην ωμή μυική δύναμη αλλά και πάλι στη διαχείριση του Τσι, της Ενέργειας μέσω της Αναπνοής και μιλούν για τα ίδια ψυχικά κανάλια, πολλές φορές και για τους Τρεις Θησαυρούς. Η πάλη θυμίζει την αλληλεπίδραση του Γιν και του Γιανγκ με την προσπάθεια ο αντίπαλος να χάσει την ισορροπία του. Με την καθοδήγηση ενός ικανού δασκάλου μπορεί κανείς να νιώσει τη ροή της ενέργειας καθώς εκτελεί τις φόρμες αυτών των τεχνών ενώ ο συνδυασμός του διαλογισμού, της αναπνοής και της κίνησης επιφέρει όντως μία αίσθηση ευεξίας και ψυχικής ηρεμίας. Η τηλεοπτική εικόνα ηλικιωμένων που ασκούνται στο Τάι Τσι σε κάποιο πάρκο στην Κίνα παραπέμπει ακριβώς στα ευεργετικά αποτελέσματά του στην υγεία.

Άλλες κινέζικες πρακτικές που μοιράζονται κοινά στοιχεία με το Neidan είναι και οι διάφορες θεραπευτικές μέθοδοι που χρησιμοποιούν του ισημερινούς του σώματος. Πόσοι και πόσοι άνθρωποι στη Δύση δεν βρήκαν θεραπεία σε χρόνια προβλήματα υγείας καταφεύγοντας στον βελονισμό! Εφόσον αυτές οι μέθοδοι βασίζονται στην ελεύθερη ροή του Τσι στους ισημερινούς του σώματος και λειτουργούν είναι λογικό να υποθέσουμε ότι και το Neidan θα έχει αντίστοιχα αποτελέσματα, αλλά επιπλέον επειδή προσανατολίζει τον ασκούμενο προς μία πνευματική κατεύθυνση μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα αποτελέσματά του θα επηρεάζουν το άτομο στα πιο βαθιά στρώματα της ύπαρξής του.

Ίσως λοιπόν πίσω από το μύθο των Αθανάτων να κρύβεται πραγματικά η μακροζωία που το Neidan επιφέρει ή ίσως ο μύθος να μην χρειάζεται εξήγηση καθώς λειτουργεί στο δικό του ψυχικό επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση ο μύθος θα συνεχίσει να γοητεύει και να καλεί αναζητητές στη μελέτη αυτών των παραδόσεων· η αλήθεια που βρίσκουν θα παραμείνει κρυμμένη από εμάς στην καρδιά τους.